I.3. Uzaktan Denetim ve Uzak Laboratuvar

Günümüze kadar elektrikli cihazların uzaktan denetimi için farklı yöntemler gerçekleştirilmiştir. Makine denetiminde kablosuz denetim (IR, RF), yapay zekâ uyarlamalı denetim gibi çok sayıda yöntem geliştirilmiştir. Özellikle internetin yaygınlaşmasından sonra oldukça uzak noktalardan hatta dünyanın diğer ucundan makineleri denetleme ve izleme olanağı doğmuştur. Teknolojinin gelişimi ile birlikte uzaktan denetim uygulamaları giderek artmakta ve internet uygulamalar için en uygun ortam olarak görünmektedir [9].

Uzaktan denetim sistemleri, özellikle endüstriyel cihaz üretimi yapan firmalar için uzaktan hızlı bakım hizmeti ile satış sonrası müşteri memnuniyetini artırmak, maliyetleri azaltmak ve daha üstün özelliklere sahip yeni makineler üretebilmek gibi avantajlar sunmaktadır. Mesleki ve teknik eğitim alanında uzaktan erişim arayüzü, mevcut cihazların uzaktan denetimine ilişkin eğitim uygulamaları yapılabilmesine imkân sağlamaktadır. Dolayısıyla, uzaktan erişim ile uzaktan uygulamalı eğitimin gerçekleştirilmesine ve eğitim kalitesinin artırılmasına ve uygulamalı eğitim maliyetlerinin düşürülmesine katkı sağlamaktadır [9].

Uzaktan denetlenebilme ve çalıştırılabilme yeteneklerine sahip olan sistemlerin kullanımları (teleoperation), eğitimden sağlık hizmetlerine kadar birçok alanda hızla yaygınlaşmaktadır. Genellikle uzaktan çalıştırılabilen sistem ile sistemin uzak kullanıcısı arasındaki iletişim, alışılagelmiş uygulamalar için önceden sınırları belli bir iletişim hizmet kalitesini (QOS) garantileyen ISDN, ATM gibi tahsis edilmiş veri haberleşme alt yapıları kullanılarak gerçekleştirilir. İnternet erişiminin yaygınlaşması ile bu altyapı üzerinden yürütülen veri haberleşmesinin maliyetleri de, tahsis edilmiş haberleşme altyapıları ile karşılaştırılmayacak kadar azalmıştır. İnternet, yüksek veri haberleşme maliyetlerinin kabul edilemeyeceği uzaktan eğitim gibi birçok uygulamayı ekonomik olarak cazip hale getirmiştir. Örneğin bir üniversitenin coğrafi olarak uzak yerleşkelerinde eğitim amaçlı olarak kullanılan pahalı birden fazla proses yerine tek bir prosesin internet üzerinden paylaşımlı bir şekilde kullanılmasını sağlayarak, operatörlerin veya öğrencilerin eğitimlerinin gerçekleştirilmesi durumunda eğitim maliyetlerinden büyük oranlarda tasarruf edilebileceği açıktır. Alışılagelmiş proses kontrol uygulamaları genellikle ağır çalışma şartlarında ve insan sağlığı üzerinde olumsuz etkileri bulunan zararlı ortamlarda çalışmak için tasarlanmışken, internet ağı üzerinden çevrim içi olarak denetlenebilen prosesler, uzaktan üretim, uzaktan simülasyon, sistem takibi, sistem sorunlarına çözüm bulma, pek çok farklı alanda (kimya, fizik, sağlık, trafik gibi) hizmetlerin denetimi ve uzun süreçli çalışmalardan model çıkarımı ve makine öğrenmesine dayalı analiz ve denetim, ev otomasyonu, v.b. alanlara uygulanma potansiyeline sahiptirler [21].

İnternet tabanlı kontrol prosesleri, kontrol sistemlerinin yeni kuşağını temsil etme yolundadır [22]. internet platformu yardımıyla uzaktan görüntüleme ve kontrol edebilme avantajı ile bu konu birçok yeniliklere ve gelişmelere açık hale gelmiştir. En büyük avantajlardan bir tanesi de internete erişimin gerçekleştirilebildiği her durumda sistemin kontrolü ve görüntülenmesinin mümkün olmasıdır [23].

Laboratuvar, öğrencilerin tecrübe kazanacağı eğitimin önemli bir bileşenidir. Geleneksel laboratuvar çalışması mühendislik eğitim programının tamamlayıcı bölümünü oluşturur. Bu deneysel çalışmalar öğrencilere pratik beceri kazandırır ve onları gerçek yaşam durumlarına hazır hale getirmekte yardımcı olur. Bununla birlikte geleneksel deneylerin değişik kısıtlamaları nedeniyle daha uygun alternatiflerin aranma zorunluluğu ortaya çıkabilmektedir. Bilgisayarların maliyet verimliliği ve çok yönlülüğünün yanında ağlar aracılığıyla birbirleriyle haberleştirilmesi ile tüm dünyada geleneksel laboratuvarlara uygun bir alternatif olarak sanal laboratuvarların oluşturulması yaygınlaşmıştır [2].

Laboratuvarlar, mesleğe yönelik eğitim alan öğrenciler için vazgeçilmez teknik eğitim ortamlarıdır. Öğrenci, laboratuvar ortamında mesleği ile ilgi deneyleri yaparak teorik ile pratik bilgiyi bağdaştırmayı öğrenir ve kendi bilgi düzeyini daha üst seviyeye çıkarır. Ancak öğrencinin laboratuvarı kullanabilmesi için kendine ayrılan saatte laboratuvara gelmesi gereklidir. Ayrıca laboratuvardaki güvenliği ve düzeni sağlamak için de bir görevliye ihtiyaç duyulmaktadır. Bunun yanında, öğrenci deney yaparken yanlış bağlantı, dikkatsizlik, yanlış ölçüm vb. gibi durumlarda kullanılan cihazlara da zarar verebilir. İşte bu gibi dezavantajları ortadan kaldırmak için uzaktan erişilebilir laboratuvarlar tasarlanmıştır [24].

Tipik bir geleneksel laboratuvar, cihaz veya gereçler üzerinde direkt olarak çalışan öğrenci veya öğrencilerden laboratuvar amaçları ve prosedürlerini içeren ana noktalardan oluşur. Laboratuvarlar genellikle öğreticiler, laboratuvar teknisyenleri ve/veya öğretmenlerden uzman görüşler altında yapılır [25].

Geleneksel laboratuvarlar birçok farklı problemlerle ortaya çıkarlar [2] ki cihazların ve bakımın yüksek maliyetli oluşu, öğrenciler arasında kaynak sınırlaması, eğitimde ölçülen veriyi işlemek ve tekrarlanan ölçümler sonuçları tartışmak için öğrencilere küçük bir zaman kaldığından yetersiz eğitim sorunu, potansiyel olarak tehlikeli cihazlarla çalışırdığından güvenlik sorunu bulunmaktadır.

Uzaktan mühendislik eğitiminde laboratuvar kullanımı ve öğrencilere pratik uygulamaları öğretme her zaman için bir problem olmuştur. Simülasyon her ne kadar da önemli olsa hiçbir zaman gerçek laboratuvar çalışmasının yerini alamaz. Laboratuvar sorununu çözmek için bazı üniversiteler uzaktan kontrol edilebilen laboratuvar deneyleri geliştirmiştirler [3].

Hiçbir zaman sanal laboratuvarlar geleneksel laboratuvarların yerini tutamazlar. Ancak geleneksel laboratuvarların değişik dezavantajlarından dolayı ve bilgisayarlar ile sunulan potansiyel birçok gelişmeler ve yararlar sanal laboratuvarların kullanımını geleneksel laboratuvarlara uygun ve destekçi bir alternatif yapabilir [2].

Günümüzde zamana ve kişilere bağlı olmadan, eğitimin alınabileceği eğitim modelleri üzerinde çalışılmaktadır. Böylece eğitim kurumunun imkânlarının daha fazla değerlendirilmesi ve yaşam boyu öğrenme çerçevesinde kişilerin zamandan ve mekândan bağımsız eğitim almaları hedeflenmektedir [14].

Ülkemiz eğitim sisteminde fırsat eşitsizliği, kaynakların verimli kullanılamaması, hizmetlerde yaygınlığın ve niteliğin düşüklüğü, personel sıkıntıları gibi sebeplerden dolayı sorunlar yaşanmaktadır. Tüm bu sorunlara günümüz insanın yoğun ve farklı saatlerdeki çalışma saatleri de eklendiğinde bir bilginin öğrenilmesinde çok büyük önem taşıyan uygulama ve laboratuvar çalışmalarında büyük aksaklıklar meydana gelmektedir. Bu sorunların geleneksel çözüm arayışları ile çözümlenememesi ve gelişen teknolojilerin cazip imkânlar sunması, toplumsal eğitim sistemini yeni arayışlara yöneltmiştir. Geleneksel uzaktan eğitim sistemi ve sonrasında ortaya çıkan internet tabanlı uzaktan eğitim sistemi, bu arayışlar sonucunda geliştirilen eğitim sistemleri olarak değerlendirilmektedir [26].

Günümüzde hızlı gelişen alanlardan birisi bilişim teknolojileridir. Bilişim teknolojileri arasında en önemli payı internet almaktadır. 90'lı yıllardan itibaren ve özellikle günümüzde ise üzerinde çalışma yapılan birçok sistemin bilgisayar kontrollü olmasının yanı sıra internet tabanlı olarak tasarlanması yönünde eğilimler artmıştır. Bu gelişmelere paralel olarak bilginin paylaşılması sürecinde artık geleneksel eğitim şekilleri yerine web tabanlı eğitim olanaklarının geçmesi kaçınılmazdır. Bu durumda eğitimin, bilgisayar teknolojisiyle bütünleşmesini sağlayan internete dayalı eğitim modelleri, yaygın eğitim sürecinde en iyi ve etkili sonuca ulaşılmasını sağlamaktadır. Özellikle teknik eğitim ve mühendislik eğitiminde, öğrencilere verilecek teorik bilgilerin yanı sıra uygulama çalışmaları ve deneyler önemli bir yer tutmaktadır. Uzaktan eğitim açısından bakıldığında, öğrencinin deney yapması önceleri zor gibi algılansa da günümüzde gelişen internet teknolojisi sayesinde mümkün hale gelmiştir [4].

Ülkemizde eğitimdeki gelişmenin ulaştığı nokta göz önüne alındığında, özellikle nicelik bakımından sosyal eğitimin teknik eğitime göre daha fazla olduğu göze çarpmaktadır. Oysa istihdam problemine çözüm olarak teknik eğitime olan ihtiyaç her platformda dile getirilmesine rağmen teknik eğitim düzeyi yeterli seviyeye ulaştırılamamıştır. Bunun sebebi teknik eğitimin oldukça pahalı donanım gerektirmesi ve bu donanımın kısa sürede demode olmasıdır. Bu bakımdan her okul için ayrı bir laboratuvar kurulması büyük bir mali yük getirmekte ve kurulan laboratuvarlarda istenilen düzeye ulaştırılamamaktadır. Benzer problemler diğer ülkeler tarafından da yaşanmaktadır. Ayrıca teknik eğitimin web tabanlı yapılmasında karşılaşılan en büyük problemde uygulama derslerinin öğrenciye nasıl aktarılacağıdır. Söz edilen problemlere çözüm olarak internet Tabanlı Etkileşimli Sanal laboratuvarların kurulması, gündeme gelmiştir. Böylece günümüz araştırmacıları bu konu üzerine yoğunlaşmışlar ve birçok araştırma yapmışlardır [8].

Eğitim alanında da e-eğitim, e-öğrenme ifadeleri günümüzde sıkça telaffuz edilir durumdadır. Burada önemli bir nokta, teknik alandaki derslerin internet üzerinden gerçekleştirilebilmesi, laboratuvar deneylerinin web tabanlı olarak yapılabilmesidir. Uzaktan eğitimde çeşitlilik ve kalite arttırmasına rağmen mühendislik ve teknik eğitim fakülteleri gibi okullarda uygulanması çeşitli sorunlar ortaya çıkarmıştır. Çünkü uzaktan eğitimin amacı, öğrencinin sınıf ortamından kurtarılması, istediği yer ve zamanda eğitim almasıdır. Teknik eleman yetiştiren bu fakülteler gibi okullarda dersler uygulamalıdır ve öğrencinin bilgi ve becerilerini geliştirmek için laboratuvar çalışmalarında bulunması gerekir [27].

Teknik eğitimin oldukça pahalı donanım gerektirmesi ve bu donanımın kısa sürede demode olması ve her okul için ayrı bir laboratuvar kurma zorunluluğunun olması yanında bu durumlar büyük bir mali yük getirmekte ve kurulan laboratuvarlar istenilen düzeye ulaştırılamamaktadır. Ayrıca teknik eğitimin web tabanlı yapılmasında karşılaşılan en büyük problemde uygulama derslerinin öğrenciye uzaktan nasıl aktarılacağıdır. Söz edilen problemlere çözüm olarak internet tabanlı etkileşimli sanal laboratuvarların kurulması, gündeme gelmiştir.

Teknolojinin gelişmesine bağlı olarak gelişen ve daha etkili bir hale gelen uzaktan eğitim bugün Internet üzerinden ve web tabanlı olarak da verilebilmektedir. Online Eğitim, Web' de Eğitim, Elektronik Eğitim, Sanal Eğitim ve e-Eğitim olarak da bilinen eğitim, Internet teknolojisi kullanılarak sınıf veya laboratuvar ortamında bulunmayan öğrencilere etkileşimli eğitim ve öğrenim olanağı sağlayan yeni bir uzaktan eğitim sistemidir [11].

Günümüz bilişim teknolojisi sayesinde, internet üzerinden laboratuvar düzenek ve cihazlarına uzaktan erişim mümkün olmaktadır. Bu teknolojik gelişim, özellikle teknik eğitim ve mühendislik eğitiminde oldukça faydalıdır. Öğrenciler mesleki derslerinin teorik kısımlarını ve laboratuvar deneylerini uzaktan yapabilirler. Böylece, öğrenciler tarafından kişisel olarak temin edilmesi mümkün olmayan cihazların uzaktan erişimli laboratuvar metodu ile kullanılabilme imkânı sağlanmış olmaktadır. Eğitimciler ve araştırmacılar, mühendislik ve teknik eğitim teknolojisinin gelişimi ve dünya genelinde öğrencilere yüksek teknolojinin gücünü sunabilmek için değişik yöntemler kullanmıştır. Ayrıca, güncel donanımları ve yazılım tabanlı görsel cihazları kullanarak problemleri çözmek, öğrenciye bilgisayarla etkileşimli işlemleri yürütme konusunda tecrübe kazandırmak amacıyla uzaktan eğitim çalışmaları yapılmıştır. Bu amaçla, internet üzerinden herhangi bir zamanda ve ortamda bir dizi deneyin temel prensiplerini ve yöntemlerini öğretmeyi amaçlayan yazılımlar gerçekleştirilmiştir [4].

İnternet tabanlı uzaktan erişim laboratuvar sistemlerinde kullanıcılar için sosyolojik, psikolojik ve mali açıdan avantajları vardır [1]. Bu avantajlar;

-Mekan sorunu olmaksızın uygulamaların sürdürülebilmesi

-Çalışan insanlara işinden veya bulunduğu yerden ayrılmaksızın uygulama yapabilme fırsatı sunması

-Laboratuvar ortamları için personele ihtiyaç duyulmaması ve bu sayede çalışma saatlerindeki sonsuz esneklik

-Eğitimin temel giderlerinin ve öğrencinin yapması gereken harcamayı azaltması

İnternet tabanlı uzaktan erişim laboratuvarlarının en önemli dezavantajı eğitim veren kişi ile öğrencinin birebir etkileşim içinde olamamasıdır [1].

Son zamanlarda mesleki ve teknik eğitim alanında uygulama ağırlıklı programlarında uzaktan eğitimi konusunda çalışmalar yapılmaktadır. Bu çalışmaları sanal laboratuvarlar ve uzaktan erişimli gerçek laboratuvarlar olarak sınıflandırmak mümkündür [14].

İnternet ve bilgisayar teknolojileri, uzaktan eğitimde çeşitliliği ve kaliteyi arttırmasına rağmen mühendislik fakültesi gibi okullarda uygulanması çeşitli sorunlar ortaya çıkarmıştır. Çünkü uzaktan eğitimin amacı, öğrencinin sınıf ortamından kurtarılması, istediği zamanda ve yerde eğitim almasıdır. Mühendislik fakülteleri gibi okullarda dersler uygulamalıdır ve öğrencinin bilgi ve becerilerini geliştirmek için laboratuvar çalışmalarında bulunması gerekir. Bu nedenle mühendislik fakültelerindeki uzaktan eğitim uygulamaları için sanal laboratuvar (Virtual Laboratory) kavramı ortaya çıkmıştır [2].

Sanal laboratuvar, eğitimde uygulama deneyimi kazanmak için yapılması gereken deneylerde etkileşimli bir gerçek zamanlı simülasyon olanağı sağlayan bilgisayar ortamı olarak tanımlanabilir. Günümüzde tüm mühendislik dallarında matematiksel model tabanlı paket program kullanımı standartlaşmaya başlamıştır. Bu durumun göstergelerinden biri de, bu yazılımlarla ilgili basılan kitap sayılarının, geleneksel ders kitaplarının sayısından oldukça fazla olmasıdır. Böylece sanal laboratuvarlar ile bilgisayar benzetimli sistemler üzerinde deneyleri gerçekleştirme olanağı büyük ilgi kazanmıştır [25].

Özellikle Teknik Eğitim'in temelini oluşturan laboratuvar ortamlarının internet üzerine taşınması, veri toplama gönderme kartlarının ve arayüz programlama dillerinin bu konudaki uygulanabilirliğinin artması, kamera kullanımı gibi çeşitli etkileşim yöntemlerinin de gelişmesiyle daha çok katılımcının deneylere iştirak etmesi sağlanmıştır. Günümüzde yeni oluşmaya başlayan bu eğitim ortamına Uzaktan Erişimli Laboratuvar (UEL, Remote Laboratory) denilmektedir. Eğitim açısından hiç bir zaman klasik laboratuvar ortamı kadar etkili ve etkin olmasa da uzaktan erişimli laboratuvarlar sağladıkları avantajlar sayesinde Teknik Eğitim bünyesinde çeşitlenerek yaygınlaşmaktadır [7].

Uzak laboratuvarlar, bir web ara yüzü aracılığıyla uzaktan çalışan gerçek laboratuvar deneyleridir. Bu tip laboratuvarlar öğrencilerin fiziksel olarak kampüste bulunmalarını gerektirmeyen uzaktan eğitim kursları için uygundur. Öğrenciler bir bilgisayar ağıyla gerçek deneylere bağlanabilirler ve cihazı kontrol edebilirler. Bir kamera aracılığıyla da deney ortamında gerçekleşen olaylar gerçek zamanlı olarak izlenebilir [28]. Şekil I. 2'de genel olarak bir uzak laboratuvar şekli görülmektedir.

Şekil I. 2 Bir uzak laboratuvarın genel görünümü [2]

Yüksek hızlı bant genişliği ve ISDN veri hatlarının artmasıyla web tabanlı uzaktan eğitim deneyleri, 7 gün 24 saat gerçek deneylerin uygulanmasını sağlayarak öğrenme sürecinin desteklenmesinde önemli rol oynayabilir [29].

Bugünlerde uzaktan erişimli, gerçek zamanlı denetim laboratuvarları da giderek önem kazanmaya başlamıştır. Uzaktan erişimli denetim laboratuvarları, web üzerinden kaynakları paylaşmakta, çeşitlilik ve zaman kavramlarında esneklik sağlamaktadır. Bunun yanında aynı donanımları birçok kişi kullandığı için maliyeti de düşürmektedir. Gerek endüstri gerekse eğitim alanındaki donanımlara uzaktan erişim aynı zamanda kullanıcıların ulaşım gibi sorunlarını da ortadan kaldırmaktadır. Özellikle sürücü sistemlerin denetiminde maliyeti yüksek donanım gerektiğinden her eğitim kurumunun bu donanımı temin etmesinde de mali zorluklarla karşılaşılmakta ve bu sistemlerin endüstriye uygulanabilirliği gecikmektedir. Bu da ancak eğitim kurumlarında sınırlı sayıda bulunabilen maliyeti yüksek donanımlara internet üzerinden erişerek zaman, ulaşım, sermaye gibi kavramları ortadan kaldırılarak sağlanabilmektedir. Bu nedenlerden dolayı birçok üniversitede çeşitli alanlara yönelik eğitim amaçlı yazılımlar geliştirilmeye başlanmış ve özellikle uygulamalı bilimler alanında deneysel çalışmaların yapılması önem kazanmıştır [6].

İyi tasarlanmış sanal laboratuvarlar ile sunulan değişik avantajlar vardır. Bu pozitif görünüşlerden bazıları [2] ise maliyetin kaynakların dengeli paylaşımına bağlı olarak verimli kullanımı, herhangi bir zamanda ve herhangi bir yerden kullanılabilirlik imkanı sunması, kurulum zaman israfını engelleyen hazır kurulu laboratuvar avantajı, potansiyel tehlike durumlarının engellenmesi nedeneiyle güvenilirlik sunması, sanal laboratuvarlar ile not, kayıt tutma ve geri besleme gibi çemrimiçi değerlendirmeler ile öğreticilere ve öğrencilere yerinde ve zamanında dönüt tutması ve kullanım ve erişilebilme kolaylığı gibidir.

Uzaktan öğrenimin başarısına rağmen, laboratuvar imkanlarının yaygın kullanımının gerektiği laboratuvar deneyleri yoluyla öğrenme sürecinin zorunlu olduğu- kurslar için şüphe içermektedir. Araştırma üniversitelerinin ve bilimsel yayınların hiçbiri internet yoluyla gerçek laboratuvarlar kavramını veya fikrini tartışmamışlar veya incelememişlerdir. Bunun yerine, sanal laboratuvarlar gibi, öncelikle simülasyon yazılımları kullanmışlardır [30].

Elektronik paket programları kullanarak internet üzerinden bilgisayar ortamında deneyler yapmak ve deney sonuçlarını simülasyonlarla görmek gerçekleştirilen çeşitli çalışmalarla mümkün olmuştur. Fakat bu çalışmalar, gerçek laboratuvar ortamının yerini tutmamaktadır. Bu eksikliği gidermek için uzak laboratuvar (Remote Laboratory) ve internet tabanlı laboratuvar (Internet Based Laboratory) kavramı ortaya atılmıştır. Yani öğrenciler internet üzerinden herhangi bir yerde bulunan laboratuvara bağlanarak deneylerini gerçekleştirebilmekte ve deney sonuçlarını laboratuvarda bulunan kameradan eş zamanlı olarak görebilmektedirler. Bu tip çalışmalar, mühendislik fakültelerindeki uzaktan eğitim uygulamaları için bir çözüm olmaktadır [2].

Elektronik paket programlar kullanarak veya yazılımlar gerçekleştirerek oluşturulan simülasyon programlarıyla, internet üzerinden bilgisayar ortamında deneyler yapmak ve deney sonuçlarını görmek mümkün olmuştur. Uzaktan eğitim uygulamaları için sanal laboratuvar (Virtual Laboratory, VL) kavramının ortaya çıkaran bu çalışmalar, gerçek laboratuvar ortamının yerini tutmamaktadır. Bu eksikliği gidermek için uzak laboratuvar (Remote Laboratory) ve internet tabanlı laboratuvar (Internet Based Laboratory) kavramı ortaya atılmıştır. Yani öğrenciler internet üzerinden herhangi bir yerde bulunan laboratuvara bağlanarak deneylerini gerçekleştirebilmekte ve deney sonuçlarını laboratuvarda bulunan kameradan eş zamanlı olarak görebilmektedirler. Bu tip çalışmalar, mühendislik ve teknik eğitim fakültelerindeki uzaktan eğitim uygulamaları için bir çözüm olmaktadır [27].

Uzaktan erişilebilir laboratuvarlar, internet aracılığı ile dünyanın herhangi bir yerinden laboratuvar ortamındaki cihazlara erişimin sağlandığı, yazılımsal olarak deneylerin yapılabildiği, komut gönderilerek sonuç bilgisinin alınabildiği ve hatta laboratuvar görüntüsünün canlı olarak görülebildiği uygulamalardır [24]. Bu gibi avantajları sayesinde mühendislik eğitimi alan öğrenciler içinde iyi bir eğitim ortamı sağlamaktadır. Öğrencinin lokal laboratuvarı kullanabilmesi için kendine ayrılan saatte laboratuvara gelmesi gerekliliğini ortadan kaldırarak esnek bir kullanım amacı sağladığı gibi gerçek laboratuvar ortamında yapılması muhtemel olan yanlış bağlantı, dikkatsizlik, yanlış ölçüm vb. gibi durumlarda, kullanılan cihazların da zarar görmesini önlemektedir [31, 32].

Gerçek laboratuvar ortamındaki uygulamaların uzaktan erişilebilir laboratuvarlar ile net kamera sayesinde gerçek zamanlı olarak izlenebilmekte ve gerçek görüntüler ile yapılan çalışmaların takip edilebilmesinde büyük kolaylık sağlamaktadır.  Bunun dışında her biri ayrı bir konuya karşılık gelen alt modülleri de kapsayan simülasyon modülü de ilave edildiğinde gerçek laboratuvara konulamayan, fakat teknik eğitimde olması gereken bir çok uygulama bu modül yardımıyla sanal ortamda gerçekleştirilebilecektir. Bunun dışında üzerinde uygulama yapılacak sistemler öncelikle üçboyutlu modellenmiş ve çalışma prensiplerine bağlı olarak animasyon ve efektlerle gerçeğe uygun bir şekilde hareketlendirilmiştir. Bu çalışma sınırları içerisinde simülasyon modülü sınırlı kalmıştır. Bu çalışmanın devamı niteliğindeki çalışmalarda sisteme bir profesyonel simülasyon paketinin ilave edilmesi ve ana yapıyla etkileşimli hale getirilmesi gerekmektedir [8].